ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Παιδική ηλικία χωρίς φόβο

Δεν γνωρίζω ακριβώς και με σιγουριά αν τα πράγματα είναι πιο επικίνδυνα σήμερα για ένα παιδί απ 'οταν ήμουν εγώ παιδί.Δείχνει σήμερα μάλλον να υπάρχουν περισσότερες πηγές του ίδιου κινδύνου παρά να έχουν τροποποιηθεί οι ίδιοι οι κίνδυνοι ως προς την μορφή τους.
Ο κόσμος μας σίγουρα δεν είναι ένας ασφαλής κόσμος.Για αυτό και θέλουμε τα παιδιά μας να προσέχουν ώστε να μην κινδυνέψουν. Εδώ έρχεται η δυσδιάκριτη γραμμή μιας ισορροπίας που οφείλει να διατηρήσει κάθε γονιός ώστε να μην δημιουργήσει παιδιά γεμάτα φόβους κι ανασφάλειες. Πότε δηλαδή προστατεύουμε αποτελεσματικά το παιδί σε ρεαλιστικά πλαίσια κινδύνων και πότε οδηγούμε το παιδί να φοβάται το οτιδήποτε συμβαίνει με φυσικό τρόπο γύρω του.Ο φόβος είναι απαραίτητος σαν μηχανισμός δράσης για την επαναφορά της ασφάλειας. Μια συνεχής επαγρύπνηση του παιδιού όμως για πράγματα που δεν αποτελούν κίνδυνο ,επιφέρει μια μόνιμη άισθηση φοβίας που παρεμβαίνει τόσο στην ψυχολογική ανάπτυξή του (ωριμότητα) όσο και στην σωματική του (έρευνες έχουν δείξει οτι παιδιά με φοβίες ή ανησυχίες μόνιμες είναι πιο επιρρεπή σε μολύνσεις λόγω κατάστασης του ανοσοποιητικού τους). Επίσης ο χρόνιος φόβος που ξεκινά σε παιδική ηλικία παρουσιάζει στην μετέπειτα ενήλικη ηλικία υψηλό δείκτη κινδύνου σε καρδιακά και εγκεφαλικά επεισόδια.
Η μόνιμη ανησυχία και φόβος πιθανολογείται οτι μπορεί να έχει και κληρονομικά χαρακτηριστικά.Παρόλο που εργαστηριακά δεν έχει αποδειχθεί , ερευνητές εντόπισαν σημάδια ανησυχίας σε βρέφη ήδη απο την ηλικία των 4 μηνών. Επίσης η φοβία των παιδιών προσθέτει μια ακόμη φοβία που αποτελεί δυνατό ψυχολογικό βάρος για τα ίδια , και δεν είναι άλλη απο την αντιμετώπιση των γονιών τους στη συμπεριφορά τους αυτή. Αντιλαμβανόμαστε δηλαδή ότι μπαίνει ουσιαστικά το παιδί σε ένα σπιράλ φόβου που δείχνει χωρις τέλος κι επαναλαμβάνει συμπεριφορές.
Υπάρχει συνεπώς συγκεκριμένος τρόπος να γλυτώσουν τα παιδιά τους κινδύνους και να είναι ασφαλή , χωρίς να διακατέχονται απο μόνιμο φόβο; Συγκεκριμένος τρόπος δεν υπάρχει και καλό είναι ο κάθε γονιός να "δημιουργεί" την σμπεριφορά που ταιριάζει στον ίδιο και τον χαρακτήρα του.Υπάρχουν όμως γενικές νόρμες για την αποφυγή πραγμάτων που μπορούν να δημιουργήσουν μόνιμο αίσθημα ανησυχίας στο παιδί, κι αυτές είναι:
-Κάνουμε το σπίτι μας έναν ασφαλή παράδεισο. Δημιουργούμε κανόνες που το ενισχύουν αυτό. Για παράδειγμα...ένας κανόνας θα μπορούσε να είναι οτι στο σπίτι μας δεν "πονάμε" ο ένας τον άλλον ούτε με τα λόγια και φυσικά ούτε με πράξεις
-Αποκλείουμε το παιδί απο εικόνες βίας. Δεν βλέπουμε για παράδειγμα ειδήσεις ενω βρίσκεται στον ίδιο χώρο και φυσικά δεν επιτρέπουμε ταινίες βίας
-Διδάσκουμε απλές κινήσεις ασφάλειας. Για παράδειγμα κάνουμε συνήθεια την ζώνη ασφαλείας στο αυτοκίνητο, κι αντίστοιχα το κράνος στην μηχανή.
-Ενισχύουμε την άποψη οτι οι περισσότεροι ξένοι άνθρωποι γύρω μας είναι αξιοπρεπείς. Ο κανόνας "δεν θα μιλάς ποτέ σε ξένους" μάλλον κακό κάνει στην κοινωνικότητα και την κρίση του παιδιού παρά καλό. Προτιμότερο να κάνουμε κανόνα το "καταλαβαινω τι ακούω απο έναν ξένο".
-Μαθαίνουμε το παιδί να βοηθάει. Είτε μαζί μας αναθέτωντας το "ρόλους" μικρούς βοηθητικούς σε κάτι που κάνουμε είτε αντίστοιχα όταν βοηθάμε εμείς κάποιον τρίτο πχ κάποιον γείτονα.
Πάνω απο όλα θα πρέπει να έχουμε πάντα στο μυαλό μας ότι το να είμαστε γονείς είναι μια διαρκής κατάσταση ενω το παιδί δεν θα είναι πάντα παιδί.Επίσης οτι ο γενικός αποκλεισμός και η απαγόρευση δεν είναι ασφάλεια αλλά φόβος.

Μερσινιάς Θωμάς, Κλινικός Ψυχολόγος Msc

Η συναισθηματική αυτoρύθμιση κάνει τα παιδιά μας πιο έξυπνα.

Σύμφωνα με έρευνα που έγινε, το να βοηθάμε τα παιδιά μας αναγνωρίζουν, να εκφράζουν σωστά τα συναισθήματα τους κα να τα διαχειρίζονται έχει θετικές επιπτώσεις. Στην έρευνα συμμετείχαν τέσσερις ομάδες παιδιών των οποίων οι γονείς α) παρότρυναν τα παιδιά τους να σκεφτούν και να εκφράσουν, δηλαδή να δουλέψουν τα συναισθήματα του, β)ήταν αδιάφοροι και αγνοούσαν τα αρνητικά συναισθήματα του παιδιού του π.χ. θυμό, γ) αποδοκίμαζαν την έκφραση τέτοιων αρνητικών συναισθημάτων π.χ. μην θυμώνεις, μην ζηλεύεις! και δ) απλώς αποδέχονταν τα όποια συναισθήματα του παιδιού του.

Τα παιδιά των οποίων οι γονείς ανήκαν στην  πρώτη κατηγορία παρουσίασαν αυξημένες επιδόσεις στο σχολείο αλλά και στη  σωματική του υγεία. Πιο συγκεκριμένα,  είχαν μεγαλύτερο εύρος προσοχής, καλύτερες επιδόσεις στα μαθηματικά και στην ανάγνωση, λιγότερο προβληματική συμπεριφορά και χαμηλότερα επίπεδα άγχους!

Βλέπουμε λοιπόν πως είναι πολύ πιο ωφέλιμο για το παιδί μας όταν το βλέπουμε προβληματισμένο να κάνουμε μαζί του μια συζήτηση ως προς το τι συνέβη, πως αισθάνεται, τι θα μπορούσε να είχε κάνει διαφορετικά κτλ. Με λίγα λόγια να κατανοήσει, να ελέγξει και να διαχειριστεί θετικά τα συναισθήματα και τις σκέψεις του με έναν πιο λειτουργικό τρόπο.

Κατσαούνη Μαρία- Ψυχολόγος Υγείας (MSc)

Παιδικές φιλίες και η θέση του παιδιού μέσα σε αυτές.

Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του κοινωνικό ον και αναζητά την παρέα άλλων ατόμων και την συναναστροφή. Από πολύ μικρή ηλικία οι φίλοι παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη και την κοινωνικοποίηση του παιδιού. Η φιλία έχει διάφορα αναπτυξιακά στάδια των οποίων το περιεχόμενο μεταβάλλεται.

Στα πρώτα στάδια, δηλαδή στην προσχολική ηλικία το παιδί διακατέχεται ακόμα από έντονα σημάδια εγωκεντρισμού με αποτέλεσμα να μην μπορεί να μπει στην θέση του άλλου και να εστιάσει στα συναισθήματα και τις ανάγκες του φίλου του. Μεγαλώνοντας οι φιλίες γίνονται πιο ομαδικές και παρεϊστικες με στοιχεία αμοιβαιότητας αλλά και εκτίμηση μεταξύ των φίλων. Η αλληλοβοήθεια και η στήριξη γίνονται κριτήρια φιλίας στην προεφηβεία και η εμπιστοσύνη θεωρείται μια αξία ή οποία θα καθορίσει εάν η φιλία θα αντέξει στον χρόνο ή θα είναι περιστασιακή. Μέσα από αυτή την εξέλιξη τα παιδιά έρχονται σε σύγκρουση με τους φίλους, δοκιμάζουν και δοκιμάζονται μέχρι να βρουν τις ισορροπίες του και το πώς λειτουργεί καλύτερα αυτή η σχέση.  Οι φίλοι οι οποίοι διατηρούν αυτή τη σχέση μέσα στο χρόνο μοιράζονται ίδιες αξίες στάσεις και προσδοκίες.

Παρόλα αυτά δεν λείπουν τα στάδια εκείνα της μονόπλευρης φιλίας. Σύμφωνα με έρευνες όλα τα παιδιά έχουν βιώσει τουλάχιστον μια φορά μια μονόπλευρη φιλία κατά την οποία είτε απέρριψαν είτε απορρίφτηκαν από τον φίλο τους. Αυτό μπορεί να έχει τέτοιο κόστος στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού ώστε να του δημιουργήσει πρόβλημα στις μετέπειτα φιλικές επαφές του και στη προσαρμογή του στα κοινωνικά σύνολά.

Η θέση του παιδιού μέσα στην ομάδα/παρέα παίζει καθοριστικό ρόλο στο αίσθημα αποδοχής και κατ’ επέκταση στην αυτοεκτίμηση και στην κοινωνική αυτοπεποίθηση του παιδιού . Τα παιδιά τα οποία προσαρμόζονται πιο εύκολα, είναι περισσότερο αποδεκτά από την παρέα και δημοφιλή, ενώ αντίθετα τα συνεσταλμένα και εσωστρεφή ή όχι ιδιαίτερα κοινωνικά παιδιά συχνά απορρίπτονται ή αγνοούνται. Τα παιδιά αυτά παρουσιάζουν υψηλότερο βαθμό μοναξιάς, ανησυχούν περισσότερο για τις σχέσεις του με συνομηλίκους, και έχουν την τάση να αποδίδουν τα προβλήματα του στους τρίτους.

Τα διάφορα υποκοριστικά τα οποία για κάποια παιδιά φαίνονται διασκεδαστικά, είναι ένας άλλος παράγοντας ο οποίος μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην θέση του παιδιού μέσα στην παρέα. Οι χαρακτηρισμοί «γυαλάκιας», «χοντρός», «σπυριάρης» κτλ στιγματίζουν και ετικετοποιούν το παιδί, βάζοντας το σε δυσχερή θέση και δυσκολεύοντας έτσι τη αποδοχή του από την υπόλοιπη παρέα. Μέσα από τα υποκοριστικά , τα οποία προσδίδουν στοιχεία για το παιδί που το φέρει, τα παιδιά δηλώνουν το κατά πόσο σέβονται και αποδέχονται το κάθε παιδί. Τα περισσότερο αποδεκτά παιδιά συνήθως έχουν ευνοϊκά για αυτά υποκοριστικά π.χ. ο αρχηγός ή ο άσσος. Τα δε παιδιά τα οποία δεν φέρουν κανένα υποκοριστικό είναι αυτά τα οποία είναι αδιάφορα προς την παρέα ή δεν τα θεωρούν αρκετά σημαντικά ώστε να ασχοληθούν μαζί τους. Πολλά παιδιά υποστηρίζουν πως είναι καλύτερο να φέρεις ένα αρνητικό υποκοριστικό απ΄το να μην φέρεις καθόλου, κάτι το οποίο σε απομονώνει από την παρέα και κάνει τους άλλους να σε αγνοούν.

Σαν γονείς είναι πολύ σημαντικό να παρακολουθούμε τις δυναμικές στις φιλίες του παιδιού μας και να εστιάζουμε στον ρόλο του μέσα στις φιλίες του, καθώς εύκολά μπορεί να επηρεάσει το παιδί μας και την ψυχολογία του αρνητικά. 

Κατσαούνη Μαρία- Ψυχολόγος Υγείας (MSc)

Πώς να μιλήσουμε στα παιδιά για τον θάνατο

Οι μέρες του Πάσχα κάνουν αρκετά έντονη την έννοια του θανάτου, της σταύρωσης και της ανάστασης στο μυαλό των παιδιών με αποτέλεσμα να τους γεννούν ερωτήσεις σχετικά με τις παραπάνω έννοιες. Πως μπορούμε να μιλήσουμε στο παιδί μας για τον θάνατο χωρίς να τρομάξει και δίχως να του γεννηθούν φόβοι; Το θέμα του θανάτου φυσικά μπορεί να έρθει στην επιφάνεια με αφορμή τον θάνατο κάποιου συγγενικού ή φιλικού προσώπου. Ερωτήσεις όπως «μαμά, τώρα που πέθανε η γιαγιά που πήγε;» ή «μαμά, θα πεθάνεις κι εσύ;» είναι πολύ συχνές και φέρνουν σε δύσκολη θέση τον γονέα ο οποίος δεν ξέρει πώς να διαχειριστεί την κατάσταση.

Πολλοί γονείς αποφεύγουν να δώσουν εξηγήσεις στο παιδί θεωρώντας έτσι πως θα το προστατέψουν με αυτό τον τρόπο από την στεναχώρια ή το κόστος της απώλειας. Στην πραγματικότητα όμως αυτό λειτουργεί αντίθετα. Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνουμε είναι να είμαστε ειλικρινείς με το παιδί μας. Η απόκρυψη της αλήθειας ή οι ασαφείς πληροφορίες μπερδεύουν το παιδί και του προκαλούν αναστάτωση. Τα παιδιά έχουν αυξημένη αντίληψη  και καταλαβαίνουν τι συμβαίνει. Μπορούν να διαβάσουν το πένθος και την θλίψη στο πρόσωπο και την διάθεση του γονέα. Δεν θα πρέπει να τους περνάμε συγκεχυμένα μηνύματα, π.χ. «Ο παππούς είναι στον παράδεισο, σε ένα ωραίο μέρος όπου δεν υποφέρει πια» ενώ υπάρχει θρήνος και κλάματα, κάτι που προκαλεί διφορούμενα μηνύματα στο παιδί.

Η ενημέρωση πρέπει να γίνεται με βάση το ηλικιακό στάδιο του παιδιού, έτσι ώστε να έχει μια ξεκάθαρη εικόνα του τι ακριβώς συμβαίνει και του τι σημαίνει θάνατος. Πρέπει να του δώσουμε να καταλάβει πως είναι μια τελεσίδική κατάσταση και πως ο θάνατος και η απώλεια του αγαπημένου μας προσώπου είναι οριστική, θα πάψει να ζει και να τον βλέπουμε. Αυτό λοιπόν που είναι σημαντικό να ακούσει ένα παιδί είναι πως ο άνθρωπος που πεθαίνει δεν θα είναι μαζί μας και δεν θα επιστρέψει.

Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε θα πρέπει να είναι ξεκάθαρες όπως «πέθανε» και όχι ασαφείς έννοιες του τύπου «χάθηκε» ή «έφυγε». Σημαντικό είναι να αποφύγουμε επεξηγήσεις ιατρικού περιεχομένου οι οποίες μπορεί να μπερδέψουν το παιδί και να το φοβίσουν π.χ. η έκφραση «κουράστηκε η καρδιά του» μπορεί να προκαλέσει διάφορες σκέψεις στο παιδί, και από φόβο να σταματήσει να τρέχει για να μην λαχανιάσει και κουραστεί η καρδιά του...

Read more...

Τεχνικές βελτίωσης επικοινωνίας για γονείς

Το να είσαι γονιός είναι "σκληρή" δουλειά.Θέλει καθημερινή προσπάθεια για να μπορέσεις να : κρατήσεις σωστή επαφή με το παιδί, να το διαπαιδαγωγήσεις σωστά, να αναπτύξεις την κρίση του, να διαμορφώσεις τον χαρακτήρα του και παράλληλα να διατηρήσεις ο ίδιος σε καλό επίπεδο την λειτουργικότητά σου ως άτομο τόσο έργασιακά όσο και προσωπικά.Κι όλα αυτά καλείσαι να τα κάνεις ταυτόχρονα. Για να γίνουμε γονείς δεν εκπαιδευόμαστε....

Read more...